Op 21 september 2002 ging er op de start van het Belgisch Sociaal Forum een workshop door mbt Vrouwen en Globalisering. Een verslag:

Wie dacht dat de anders-globalisten na Porto Alegre weer onder zeil gingen voor een jaar, sloeg de bal goed mis. Van globaal naar lokaal, luidde het parool. Sindsdien wordt er onder duizenden kerktorens wereldwijd getimmerd aan een blauwdruk voor een nieuwe samenleving. Een samenleving op mensenmaat, die weerwerk biedt aan het winstbejag en de survival-of-the-fittest politiek van een neoliberale junta.

Ook in onze eigen achtertuin werd het vuur aan de lont gestoken. De Belgische architecten van een betere wereld sloegen de handen in elkaar om een andersglobalisme naar Belgische maatstaven te lanceren. De vuurdoop vond plaats op 21 september 2002. In de ruime auditoria van de VUB schoot met veel bravoure de nulversie van het eerste Sociaal Forum van België uit de startblokken. Een kleine vingeroefening voor het officiële forum dat in mei 2003 zijn beslag kreeg.

In tal van workshops en seminaries rond thema's als duurzame ontwikkeling, armoede, mensenrechten, sociale gelijkheid werden de bezoekers uitgenodigd actief mee te denken en te discussiëren over alternatieven voor bestaande mistoestanden. De toenemende polarisatie van arm en rijk, Noord en Zuid, mannen en vrouwen, werd scherp op de korrel genomen.
De hoofdbekommernis op dit forum was evenwel de voortschrijdende liberalisering van de wereldhandel. Hoewel het failliet van de neoliberale globalisering, met zijn toenemende armoede, vluchtelingenstromen, burgeroorlogen en milieurampen steeds duidelijker uit de verf komt, staat er geen maat op het winststreven van de multinationals en financiële groepen die het voor het zeggen hebben. De meest fundamentele mensenrechten worden tot handelswaar gereduceerd en per Amerikaans opbod verkocht op een grootscheepse veiling van het internationale kapitaal.

De vierde ministeriële top van de Wereldhandelsorganisatie (WHO) sprak wat dat betreft boekdelen. Daar werd het licht op groen gezet voor de verdere uitverkoop van alles wat maar enigszins verhandelbaar is, zelfs basisbehoeften zoals water. 'The sky is the limit' is de nieuwe mantra. De GATs-akkoorden (General Agreement on Trade in Services) zijn daartoe een handig instrument. De GATs-akkoorden zagen het licht in 1994 tijdens de Uruguay-ronde van de GATT (General Agreement on Tariffs and Trade). Bij haar oprichting in 1995 kreeg de WHO (Wereldhandelsorganisatie) deze akkoorden onder haar hoede.
De GATs schetsen het legale kader om alle publieke diensten in alle sectoren binnen afzienbare tijd op de vrije markt te gooien en open te stellen voor internationale concurrentie. In een reeks van opeenvolgende onderhandelingsrondes zouden daarbij alle handelsbelemmeringen uit de weg worden geruimd. Nationale wetten die gelijkheid van kansen moeten waarborgen in onderwijs, gezondheidszorg, drinkwatervoorziening, komen zo op de helling te staan. Het algemeen belang moet wijken voor het privé-belang. Anders dan haar voorloper, de IHO (Internationale Handelsorganisatie) die een lans brak voor een gereglementeerde wereldhandel met oog voor algemene tewerkstelling, sociale en mensenrechten, pleit de WHO immers voor een economisch model waarin privatisering, deregulering en vrijhandel centraal staan. In dat plaatje is er geen ruimte voor humanitaire of ecologische aspecten.
Voor tal van vrouwenorganisaties, met de Wereldvrouwenmars op kop, is de maat nu meer dan vol. De feminisering van de armoede dreigt door het tot stand komen van deze akkoorden z

ondermeer in een stroomversnelling te raken. Want één ding is zeker: vrouwen worden de grootste dupe een dergelijke privatiseringscarrousel.

De 11.11.11-gendergroep (Ucos, Oxfam Solidariteit, FOS, VOK,… ) waren op het forum dan ook manifest aanwezig met een workshop 'Gender en Globalisering' die de GATs-akkoorden onder de loep nam. Bovenaan het gebeuren wapperde de vlag van de wereldvrouwenmars.
De bedoeling van deze workshop was het lanceren van een debat tussen NGO's, vakbonden, vrouwenorganisaties en particulieren over het verschil in impact van de privatisering van sociale diensten op mannen en vrouwen. Verder werd er gezocht naar mogelijke pistes om een tegenbeweging op te bouwen. De deelnemende organisaties trachten oplossingen aan te reiken en die van eigen accenten te voorzien.
Duidelijk werd dat het belangrijk is om het onderscheid te maken tussen de GATs-akkoorden en privatiseringen. GATs leggen privatiseringen niet echt op, maar kunnen de druk hiertoe verhogen. Belangrijke spelers zijn hierbij eens te meer het IMF, de Wereldbank en de Europese Unie die de markt vrij maken. De privatiseringen die in het verlengde liggen van deze liberalisering, hebben niet alleen gevolgen voor sociale ontwikkeling, in Zuid én in Noord, maar vooral ook voor vrouwen.

Inzet van het GATS akkoord
Myriam Vander Stichele schetste klaar en duidelijk de rol van de WHO in het liberaliseringsproces. De WHO bestaat uit 140 leden in Zuid en Noord, waaronder ook België. De leden van de WHO (de nationale regeringen van de lidstaten) onderhandelen over akkoorden die de vrijhandel uniformiseren, zoals de GATs. De Europese Commissie onderhandelt voor de lidstaten. Elke regering kan een aantal diensten "aanbieden" voor onderhandeling, waardoor deze in aanmerking komen voor liberalisering. Geprivatiseerde bedrijven kunnen zo in handen komen van zowel binnenlandse als buitenlandse bedrijven. Wanneer ook basisvoorzieningen zoals onderwijs, gezondheidszorg, of de toegang tot water in het onderhandelingspakket opgenomen worden kan dit verregaande gevolgen hebben voor een groot deel van de bevolking. Het pakket van de EU wordt eind maart 2003 aangeboden, zonder dat gewone burgers op de hoogte zijn van de details. Dan pas starten de onderhandelingen. Alle leden van de WHO kunnen "bieden" op aangeboden diensten, in ruil voor de diensten die zij zelf op de markt gooien. Basisdiensten worden daarbij niet ontzien.
De civiele maatschappij heeft weinig inspraak in dit proces. Nationale parlementen kunnen pas op het einde van de rit, als alles al onderhandeld is, hun fiat geven. De inspraak van vakbonden, sociale bewegingen, NGO's en vrouwenorganisaties is miniem en brengt weinig zoden aan de dijk. Terwijl het WTO luidkeels roept om transparantie en democratie bij nationale overheden weigert ze die categoriek zelf in de praktijk te brengen.
'Men moet lessen trekken uit het verleden', zegt een volkse wijsheid. Maar een grondige analyse van de specifieke impact van eerdere privatiseringen op mannen en vrouwen, in Noord en in Zuid is vooralsnog onbestaande. Vakbonden, consumentenverenigingen, vrouwenbewegingen, ngo's en sociale organisaties moeten elk met hun eigen klemtonen inspraak krijgen voor de beslissingen over de GATs onomkeerbaar zijn.

Concrete gevolgen:
Vrouwen als consument
Er zijn voorbeelden te over van diensten die geprivatiseerd zijn - vooral in ontwikkelingslanden - met desastreuze gevolgen voor de bevolking. De toegang tot deze diensten werd moeilijker voor arme consumenten, zodat zij het met inferieure voorzieningen moeten stellen. Prijsverhogingen voor water, elektriciteit of telefoon zijn meer regel dan uitzondering. De financiële toestand van veel gezinnen neemt dan ook een duikvlucht en de gezondheid en tijdsbesteding (o.m. het feit dat beide partners op zoek moeten naar goedbetaalde jobs) komt op de helling te staan. Alleenstaande moeders met kinderen hebben het vaak heel moeilijk om de eindjes aan mekaar te knopen. Vooral bij gezinnen in het zuiden zijn het doorgaans vrouwen die op het eind van de rit er voor moeten zorgen dat iedereen gezond en gevoed is.

Vrouwen als werkneemster
Als klap op de vuurpijl is het merendeel van de werknemers in de dienstensector vrouwelijk; vooral dan het deel van de arbeiders dat onderaan de ladder staat. Liberalisering en privatisering betekenen o.a. dat er meer flexibiliteit van de werkneemsters gevraagd wordt, zowel m.b.t. het aantal gepresteerde uren als de beschikbaarheid. De werkzekerheid neemt af; er zijn minder jobs en meer tijdelijke contracten. Bedrijven hebben immers geen sociaal oogmerk, maar moeten zoveel mogelijk kosten besparen om de internationale concurrentiestrijd aan te kunnen.

Vrouwen als onderneemster en dienstverlener
In het Zuiden worden vrouwen die een klein bedrijfje willen starten, geconfronteerd met nog grotere concurrentie. Als je weet dat zij vaak moeilijker toegang hebben tot krediet en leningen om met een bedrijfje te staren, hun scholingsgraad lager ligt dan die van hun echtgenoten of broers en zij door hun moederrol minder flexibel met hun tijd en eventuele inkomen kunnen omgaan is er van eerlijke concurrentie met grote internationale bedrijven geen sprake. Vrouwen in het Zuiden hebben de gevolgen van liberalisering en privatisering van basisdiensten al aan den lijve kunnen ondervinden. De Structurele Aanpassingsprogramma's van het Internationaal Muntfonds en de Wereldbank eisten immers de privatisering van meerdere diensten in ruil voor leningen.

Vrouwen als burger
Voeg daarbij nog het gebrek aan inspraak, het ontbreken van een genderdimensie en een mank lopende participatie van vrouwen op zowel het politieke als het economische niveau en je krijgt een somber plaatje.

Onafwendbaar?
'Integendeel, de kogel is nog niet door de kerk: het nieuwe GATS-verdrag is nog niet vastgelegd!
Het is dan ook heel belangrijk dat sociale bewegingen in Noord en Zuid nu druk uitoefenen op hun regeringen om basisvoorzieningen zoals onderwijs, gezondheidszorg, watervoorziening enz. niet over te laten aan de wetten van vraag en aanbod' benadrukten de vrouwengroepen op het forum.
De vrouwenorganisaties die de workshop 'Gender en Globalisering' op poten zetten riepen op tot mobilisering, actie en sensibilisering. Zij kwamen met een aantal voorstellen aandraven:
'Vorming en sensibilisering is uitermate belangrijk. Als het akkoord er door komt, heeft dit impact op het dagelijks leven van ons allemaal. Ieder individu en elke sociale organisatie doet er goed aan om te bekijken wat het GATS betekent voor haar sector of onderwerp en zich te beraden over mogelijke acties.' 'Het sterkst staan we natuurlijk met gemeenschappelijke acties, menen de vrouwen 'Het symbool van de Wereldvrouwenmars leent zich hier heel goed voor en kan als extra mobiliserende kracht werken.'
Eind maart moeten de verschillende lidstaten van de WTO bekend maken welke diensten ze voor onderhandeling willen openstellen. Een mogelijk actiemoment kan dan 8 maart zijn, de Internationale Vrouwendag. Vrouwenorganisaties kunnen in samenwerking met vakbonden, NGO's en sociale bewegingen een eisenpakket opstellen en daarmee naar de pers en het beleid stappen.
Op 10 mei 2003 heeft het eerste echte Belgisch Sociaal Forum plaats, waar vele duizenden mensen duidelijk NEE zeggen tegen de neoliberale globalisering, waarvan het GATS akkoord een instrument is. Vele organisaties, waaronder ook 11.11.11, WIDE en Attac richten hun pijlen in 2003 op het GATS akkoord. Ook hier moeten wij aanwezig zijn.
En in juni 2003 hebben opnieuw verkiezingen plaats in België. Ook dat is een moment bij uitstek om druk uit te oefenen op onze regering.
Ideaal zou zijn dat vrouwen elkaar via e-mail op de hoogte te houden van nieuwe informatie, geplande acties enz. Zo steunen en versterken ze mekaar en bouwen ze samen aan een andere wereld !
Vrouwen hebben alles te verliezen bij de privatisering van diensten en alles te winnen bij georganiseerde actie om deze privatiseringen tegen te houden.

Dus: sensibiliseren en mobiliseren!!
- voor het verdelen van rijkdom en tegen armoede
- onderwijs mag geen koopwaar worden
- onderwijs moet een openbare dienstverlening blijven om burgers te vormen en sociale ongelijkheid te bestrijden
- gezondheidszorg is een basisrecht en moet toegankelijk zijn voor iedereen
- water is een publiek goed en moet toegankelijk zijn voor iedereen
Dit uit de kluiten gewassen eisenpakket maakt één ding duidelijk. De nulversie van het eerste Belgische Sociaal Forum was geen theekransje voor ingedutte navelstaarders. 2000 bezoekers, dat moet men verdienen. Het is een teken aan de wand dat heel wat mensen er geen vrede meer mee hebben dat er met onze wereld wordt gepokerd, dat de gewone burger aan de zijlijn blijft staan van het wereldgebeuren zonder dat hij er greep op heeft. En dit was slechts een begin… een aanloop voor talloze lokale fora waar het grote plan voor een nieuwe wereld verder zal worden uitgewerkt.
Ook voor ons Belgen, is een andere wereld mogelijk.
Wij zien elkaar weer op 10 mei 2003
Greet Mariën (bron: 11.11.11-gendergroep)

De workshop werd georganiseerd door: 11.11.11-gendergroep (www.11.be/standpunten/gender/gendergroep) WIDE (www.eurosur.org/wide)
Le Monde selon les Femmes (www.mondefemmes.org) met steun van de Wereldvrouwenmars (www.wereldvrouwenmars.be)

Terug naar beginpagina / Zend een e-mail